"Ekologia, sztuka i relacje więcej-niż-ludzkie" – podsumowanie More-than-Human Global Classroom 2026
W pierwszej połowie czerwca (1–14 czerwca 2026 r.) odbyła się pierwsza edycja More-than-Human Studies Lab: Global Classroom 2026. Wydarzenie zorganizowali dr Irena Chawrilska z Instytutu Filologii Polskiej Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego, dr Rick Dolphijn z Uniwersytetu w Utrechcie, oraz dr Winnie Yee z Hong Kong University, we współpracy z RADIUS Centre for Contemporary Art and Ecology w Delft. Program obejmował tydzień zajęć online oraz tydzień pracy stacjonarnej, badawczej i artystycznej w Utrechcie, Rotterdamie i Zelandii.
Ideą wydarzenia było konceptualizowanie i zgłębianie relacji więcej-niż-ludzkich krajobrazów deltowych na styku teorii, praktyki artystycznej i badań terenowych. Istotnym elementem programu było eksperymentowanie ze sztuką kreatywnego pisania oraz praktykowanie wiedzy w grupach międzykulturowych i międzypokoleniowych z uwzględnieniem relacji międzygatunkowych. Pozwoliło to uczestnikom na twórczą pracę zespołową oraz wzajemne uwrażliwianie się na relacje między środowiskiem, człowiekiem i technologią.
W części online znalazły się m.in.: wykład On Myth-Work, Fictioning, and the Non-Human prowadzony przez Simona O’Sullivana, seminarium Writing with More-than-Humans: Living Books / Liquid Landscapes z udziałem Ricka Dolphijna i Ireny Chawrilskiej, warsztat Acutest Sky, A Whirlwind of Waters: Weathered Theatres, FictiCities, & the Contours of Deltas prowadzony przez Kantę Kochhar-Lindgren i Graya Kochhara-Lindgrena, wykład The Receptive Earth Michaela Mardera oraz zajęcia Noticing as a Method prowadzone przez dr Winnie Yee.
Część stacjonarna obfitowała w intensywne warsztaty: Welcome! More-than-human Entanglements a.k.a. Earthly Personae (Rick Dolphijn i Irena Chawrilska), Once Upon a Time in the Pearl of the Orient (Evelyn Wan) oraz Water, Land Subsidence and Entanglements of Urban Living and Sinking in the Netherlands (Jan Willem Liebrand). Uczestnicy wzięli także udział w wyjeździe do Zelandii połączonym z warsztatem Thinking and Moving with Bodies of Water, który poprowadziły Katarzyna Pastuszak i Nat Chylińska. Szczególne znaczenie miała również wizyta w Nieuwe Instituut w Rotterdamie, gdzie studenci obejrzeli wystawę FUNGI: Anarchist Designers kuratorowaną przez Annę Tsing.
Finałem części terenowej było otwarcie wystawy „The Earth is Thinking All Along…”, prezentowanej w RADIUS Centre for Contemporary Art and Ecology w Delft, oraz towarzyszące jej sympozjum. Zgromadziło ono artystów, filozofów i badaczy rozwijających perspektywy ekologiczne, estetyczne i więcej-niż-ludzkie. W dyskusji udział wzięli: prof. Alex Taek-Gwang Lee, prof. Toshiya Ueno, dr Rick Dolphijn, dr Irena Chawrilska, dr Kristiina Koskentola, Xandra van der Eijk, dr Katarzyna Pastuszak oraz Nat Chylińska. Każdy z gości przedstawił własną prowokację (provocation) – krótkie wystąpienie mające pobudzać myślenie i otwierać nowe sposoby rozumienia relacji między człowiekiem, materią i środowiskiem. Był to też moment, w którym uczestnicy zaprezentowali efekty prac badawczych zrealizowanych przed przyjazdem do Holandii oraz w trakcie tygodnia stacjonarnego. W programie uczestniczyły studentki Uniwersytetu Gdańskiego: Agata Gurgul, Dominika Kolenda i Katarzyna Białołęcka.
Jak podkreśla dr Irena Chawrilska, praktykowanie wiedzy i uczenie się o krajobrazach wodnych jako sieciach relacji w zespołach międzykulturowych – w kontekście trzech delt rzek i dzięki wymianie myśli między ekspertami a osobami studiującymi – a także współmyślenie z projektami artystycznymi dały wyjątkową możliwość stania się częścią planetarnej wspólnoty troski rozumianej w sensie ontologicznym. Dr Rick Dolphijn idzie o krok dalej: „Możemy uczyć studentów o nowych, wykraczających poza ludzki świat formach zaangażowania, ale oni muszą nimi po prostu zacząć żyć. Powinni na własne oczy zobaczyć potęgę uprzemysłowionego portu w Rotterdamie – największego w Europie – a zaraz potem zderzyć ją z pozornym spokojem i kaprysami dzikiej przyrody w sąsiedniej Zelandii. Nie wystarczy, że poznają historię wielkich powodzi i współczesne zagrożenia związane z rosnącym poziomem oceanów. Muszą dotknąć tej rzeczywistości i poczuć, co naprawdę oznacza życie siedem metrów poniżej poziomu morza”.
Efekty dwutygodniowych prac zostaną zebrane i opublikowane w formacie liquid book. Będzie to czternasty tom z tej serii, zatytułowany Liquid Landscapes: The More-Than-Human Lives of Deltas pod redakcją Ricka Dolphijna, Ireny Chawrilskiej i Winnie Yee.
